مىگردد . و اين تنظيم خود با علايق و روابط جنسيّت منطبق است . و هم‌چنين نايب رئيس ( اراده ) به مناسبت يك عمل واحد ، با دو امر مخالف در هر روز مواجه است : يكى آنكه خوددارى كند و ديگر آنكه عمل كند ، پس تا چه اندازه ارادهء ما مصمّم باشد بر اجراى اين دو چيز در فرصت خاصّ خود ، و بتواند خود را در خلال ماه به تمرين عادت دهد ؟ ! پس چقدر براى اراده جاى خوشبختى است ! هرچه طاعت شخص بيشتر باشد ، مايل‌تر و مطيع‌تر مىشود ، همچنان كه اراده هرچه تمرين رهبرى كند ، رهبريش كامل‌تر مىگردد . با اين همه ؛ اين تمرين به آن خاطر نيست كه ما در كنار يك موضوع مادّى كه در اين راه به كار گرفته مىشود ، متوقّف شويم كه هدف تمام رفتار ما همان است ! زيرا كسى كه در خلال روزه‌داريش بر هر گناهى از گفتار يا رفتار رو بياورد ، از آن درس بهره‌اى نبرده است ، چون بر خود گذشت‌ها و فداكارىهايى را تحميل كرده ، بدون هيچ فايده‌اى ، خوردن و آشاميدن را بر خود حرام كرده است ، درحالىكه هدف‌هاى فرمان الهى را محقّق نساخته است ، رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله و سلّم در روايتى كه ابو هريره از آن حضرت نقل كرده است ، مىفرمايد : « كسى كه سخن خلاف و عمل به آن را ترك نكند ، خدا را نياز بر ترك خوردن و آشاميدن او نيست » . « 1 » به راستى ما نمىتوانيم تنها براساس تعريفى كه اندكى قبل كرديم ، نسبت به روش كلّى آموزش قرآنى به محتوا و هدف اخلاقى روزه برسيم ، بلكه هدف و محتواى اصلى روزه در همان عبارتى آمده است كه به اين شعار دينى فرمان مىدهد ، و آن عبارت قرآنى اين آيه است : « يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُتِبَ عَلَيْكُمُ الصِّيامُ كَما كُتِبَ عَلَى الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ » « 2 » ، و رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله و سلّم مىفرمايد : « روزه‌دارى نيمى از پايدارى است . » « 3 » و نيز مىفرمايد : « روزه سپرى است ( در برابر

--> ( 1 ) - ر ك : صحيح بخارى : 2 / 673 ، حديث 18 و 5 / 3251 ، حديث 5710 ؛ منتهى المطلب : 2 / 565 ؛ صحيح ابن حبان : 8 / 256 ، حديث 348 ؛ سنن كبراى بيهقى : 4 / 270 ، حديث 8095 ؛ تذكرة الفقهاء : 6 / 32 ؛ سنن ابى داود : 2 / 307 ، حديث 2362 ؛ السّنن الكبرى : 2 / 238 ، حديث 3245 ؛ سنن ابن ماجه : 1 / 539 ، حديث 1689 ؛ مسند احمد : 2 / 452 ، حديث 9838 ؛ شعب الايمان : 3 / 315 ، حديث 3641 ؛ تفسير قرطبى : 2 / 273 . ( 2 ) - بقره ( 2 ) آيهء 183 : اى كسانى كه ايمان آورده‌ايد ، روزه بر شما نوشته شده است ، آن‌گونه كه بر امّت‌هايى كه قبل از شما بودند ، نوشته شده بود ، باشد كه شما پرهيزگار شويد . ( 3 ) - ر ك : شرح زرقانى : 2 / 204 ؛ البيان شهيد اوّل : ص 222 ؛ مسكن الفؤاد : ص 46 ؛ عوالى الّلئالى : 1 / 115 .